Ζωές σε εξορία....Τέσσερις Ιρανές που ζουν σήμερα στην Ελλάδα μιλούν στο Marie Claire για τη ζωή πριν και μετά τη φυγή

«Όταν με έπιασε η θρησκευτική αστυνομία και προσπάθησε να με βάλει σε ένα βαν, ήμουν 50+ . Αλλά έτρεξα σαν να έτρεχε η ζωή μου» -

Διαφορετικές ηλικίες. Διαφορετικές διαδρομές. Διαφορετικές αφορμές. Ενας κοινός παρονομαστής: η ελευθερία όχι ως ιδέα, αλλά ως βασική συνθήκη ζωής.

Δεν υπάρχει μία ιστορία εξορίας. Υπάρχουν πολλές. Και καμία δεν μοιάζει απόλυτα με την άλλη. Η Γιασμίν έφυγε παιδί από το Ιράν χωρίς να καταλαβαίνει ότι το «ταξίδι» ήταν στην πραγματικότητα φυγή ...και μεγάλωσε με τη μνήμη μιας πατρίδας που έμεινε πίσω. Η Ζαντάρκ έφυγε αφού είχε ήδη ζήσει μια ολόκληρη ζωή, γιατί κατάλαβε ότι χωρίς ελευθερία «δεν έχεις τίποτα». 

Η Σουνταμπέ έφυγε επειδή μίλησε για τα δικαιώματα των γυναικών με επιστημονικά δεδομένα μέσα σε ένα πανεπιστήμιο. Και η Αντα έφυγε όχι για τον εαυτό της, αλλά για το παιδί της – για να του δώσει μέλλον, εκπαίδευση, επιλογές. Διαφορετικές ηλικίες. Διαφορετικές διαδρομές.Μεγάλωσα στη Ραστ, μια πράσινη πόλη κοντά στην Κασπία Θάλασσα. Έχω εικόνες, αλλά δεν έχω επιστρέψει. Μέχρι το 2017 ήμουν πολιτικός πρόσφυγας, οι γονείς μου παραμένουν ακόμη. Από τότε που απέκτησα ελληνική υπηκοότητα, θεωρητικά μπορώ να πάω, αλλά ο φόβος παραμένει: ο έλεγχος, οι ερωτήσεις, η αβεβαιότητα.

Από το Ιράν μου έχουν μείνει ανεξίτηλες οι εικόνες του σχολείου. Η δασκάλα ντυμένη στα μαύρα, το χιτζάμπ από πάνω μέχρι κάτω. Ακόμα κι εμείς, παιδιά, φορούσαμε μαντίλα. Σχολεία χωρισμένα – μόνο κορίτσια, μόνο αγόρια. Θυμάμαι τη ζέστη, το παιχνίδι στο διάλειμμα και την ανάγκη να σηκώσω λίγο το μαντίλι για να πάρω ανάσα. Δεν επιτρεπόταν.

 Οι παρατηρήσεις έρχονταν αμέσως. Αυτό για ένα παιδί είναι καταπίεση. Έκλαιγα και δεν ήθελα να πάω σχολείο. Θυμάμαι γυναίκες στη θάλασσα να μπαίνουν στο νερό με τα ρούχα, να βγαίνουν κι αυτά να στάζουν. Θυμάμαι τη μητέρα μου να τη σταματούν στον δρόμο επειδή φαινόταν η φράντζα της. Αυτές οι εικόνες δεν φεύγουν.

Σχεδόν όλη μου η οικογένεια βρίσκεται ακόμη στο Ιράν. Η γιαγιά μου μού λέει συχνά πως φοβάται ότι θα φύγει από τη ζωή χωρίς να με ξαναδεί. Είναι η φράση που με πονά περισσότερο. Κι όμως, ο ιρανικός λαός είναι ζεστός και χαρούμενος. Μέσα στην καταπίεση βρίσκουν τρόπους να χαίρονται, έστω ιδιωτικά. Οι γυναίκες ειδικά ζουν σε έναν μόνιμο φόβο: για το τι θα πουν, πώς θα ντυθούν, ποιος θα τις σταματήσει στον δρόμο. Κι όμως, είναι δυνατές. 

Αγωνίζονται καθημερινά, ακόμα κι αν αυτό δεν φαίνεται. Με θυμώνει όταν στην Ευρώπη ταυτίζουν τον λαό με το καθεστώς. Το Ιράν δεν είναι το καθεστώς του. Μιλώντας δημόσια, δεν φοβάμαι για μένα – φοβάμαι για όσους έχω πίσω. Κι όμως, δεν μπορώ να σωπάσω. Διαφορετικές αφορμές. Ενας κοινός παρονομαστής: η ελευθερία όχι ως ιδέα,

αλλά ως βασική συνθήκη ζωής.

Πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 το Ιράν ήταν μια άλλη χώρα. Και παρότι δεν ήταν ποτέ παράδεισος (στα χρόνια του τελευταίου Σάχη δεν έλειπαν η διαφθορά, οι παρεμβάσεις ξένων δυνάμεων στα εσωτερικά της χώρας και οι διώξεις πολιτικών αντιπάλων), οι γυναίκες ζούσαν, μισό αιώνα πριν, καλύτερα απ’ ό,τι σήμερα: με ελευθερία στην εμφάνιση και στην καθημερινότητα, δικαίωμα στην εκπαίδευση και στη δημόσια ζωή και τη δυνατότητα να κινούνται, να εργάζονται και να διεκδικούν το σώμα και τη φωνή τους χωρίς να ποινικοποιείται η ίδια τους η ύπαρξη. Μετά την αλλαγή του καθεστώτος, η καθημερινότητά τους άλλαξε ριζικά: η επιβολή αυστηρών νόμων και κανόνων μετέτρεψε το ντύσιμο, την κίνηση και την ίδια την παρουσία στον δημόσιο χώρο σε αντικείμενο ελέγχου. Το σώμα τέθηκε υπό διαρκή επιτήρηση.

Το 2022, ο θάνατος της 22χρονης Μαχσά Αμινί, μετά τη σύλληψή της από την Aστυνομία Hθών, άνοιξε μια πληγή που δεν μπορούσε πια να κρυφτεί. Οι διαδηλώσεις που ακολούθησαν βάφτηκαν με αίμα – χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, συνελήφθησαν, πολλές φωνές φιμώθηκαν. Κι όμως, το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» συνέχισε να ακούγεται πεισματικά και έγινε η φωνή μιας συλλογικής μνήμης και μιας γενιάς που αρνείται να ζει στη σιωπή.

Ο φεμινισμός στο Ιράν υπάρχει ως λέξη, αλλά η πραγματικότητα απέχει πολύ. Μια γυναίκα χρειάζεται άδεια για να ταξιδέψει, να δουλέψει ή να αποφασίσει για το σώμα της, δεν έχει δηλαδή βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Το κίνημα Woman, Life, Freedom έδειξε ότι η αλλαγή, αν έρθει, θα έρθει από τη νέα γενιά. Στην 

Ελλάδα νιώθω ορατή. Είναι η δεύτερη πατρίδα μου. Εδώ μεγάλωσα, σπούδασα, έφτιαξα οικογένεια. Εχω αποκτήσει έναν γιο με τον Ελληνα σύντροφό μου. Κι όμως, όσο μεγαλώνω μεγαλώνει και η ανάγκη να επιστρέψω -έστω για λίγο- στις μυρωδιές, στις γεύσεις, στους ανθρώπους. Αγαπώ και τις δύο μου πατρίδες, παρότι και οι δύο με έχουν πληγώσει. 

Είναι κάτι σαν τον σκέτο καφέ: σε πικραίνει, αλλά δεν σταματάς να τον αγαπάς. Για μένα η ελευθερία είναι σαν το οξυγόνο. Δεν είναι κάτι που ζητάς. Είναι κάτι που πρέπει να υπάρχει. Γιατί χωρίς ελευθερία, απλώς δεν αναπνέεις. Κι αν η δική μου ιστορία ξεκινά με τη φυγή ενός παιδιού, η επόμενη φωνή μάς γυρίζει σε μια εποχή όπου η αλλαγή δεν ήρθε σε μια στιγμή, αλλά με μια καθημερινή συρρίκνωση της ζωής.

  https://www.marieclaire.gr/in-this-issue/zoes-se-exoria-tesseris-iranes-pou-zoun-simera-stin-ellada-miloun-sto-marie-claire-gia-ti-zoi-prin-ke-meta-ti-figi/ΕΔΩ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ