Ο Γιώργος Χατσόπουλος βρέθηκε από την Αθήνα της Κατοχής στο MIT και από εκεί υλοποίησε ένα εντυπωσιακό επιχειρηματικό όραμα
Η Ελλάδα βρίσκεται υπό γερμανική κατοχή και στο σπίτι της οικογένειας Χατσόπουλου συμβαίνει κάτι που για έναν έφηβο κάνει τον πόλεμο ακόμη πιο τρομακτικά κοντινό.
Οι Ναζί έχουν επιτάξει μέρος του σπιτιού. Γερμανοί αξιωματικοί μένουν στον επάνω όροφο. Ακριβώς από κάτω βρίσκεται ο νεαρός Γιώργος Χατσόπουλος. Είναι ακόμη μαθητής, αλλά έχει ήδη μια εμμονή. Θέλει να γίνει εφευρέτης.
Από μικρό παιδί διαβάζει για τον Τόμας Έντισον. Στα έξι του χρόνια έχει ήδη κατασκευάσει έναν αυτοσχέδιο προβολέα εικόνων χρησιμοποιώντας σελοφάν και φως. Τώρα όμως η εφευρετικότητά του υπηρετεί έναν πολύ διαφορετικό σκοπό.
Ο Χατσόπουλος ψάχνει σε παλιοσίδερα και βρίσκει εξαρτήματα. Με αυτά κατασκευάζει κρυφά ραδιοφωνικούς δέκτες.
Η ακρόαση συμμαχικών μεταδόσεων είναι απαγορευμένη από τις κατοχικές αρχές. Κι όμως, με τους Γερμανούς να βρίσκονται κυριολεκτικά έναν όροφο ψηλότερα, ο έφηβος Χατσόπουλος ακούει ειδήσεις για την πορεία των Συμμάχων.Δεν μπορεί να γνωρίζει ότι αυτή η σχεδόν παιδική εμμονή να παίρνει εξαρτήματα και να τα μετατρέπει σε κάτι που λειτουργεί θα καθορίσει ολόκληρη τη ζωή του.
Από την κατεχόμενη Αθήνα στο MIT
Ο πόλεμος τελειώνει. Ο Χατσόπουλος σπουδάζει στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στη συνέχεια φεύγει για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Προορισμός του είναι το Massachusetts Institute of Technology.
Το MIT θα γίνει ουσιαστικά το δεύτερο σπίτι του. Παίρνει πτυχίο, μεταπτυχιακό, δίπλωμα μηχανικού και τελικά διδακτορικό στη Μηχανολογία. Αργότερα θα διδάξει εκεί και θα παραμείνει συνδεδεμένος με το πανεπιστήμιο για δεκαετίες.
Αλλά το 1956 βρίσκεται μπροστά σε μια επιλογή. Η διδακτορική του διατριβή έχει τίτλο «The Thermo-Electron Engine». Η ιδέα του αφορά την άμεση μετατροπή θερμότητας σε ηλεκτρική ενέργεια. Για έναν νέο επιστήμονα υπάρχει ένας προφανής δρόμος.
Να δημοσιεύσει την έρευνα, να παραμείνει στο πανεπιστήμιο, να συνεχίσει την ακαδημαϊκή καριέρα. Ο Χατσόπουλος όμως θέλει κάτι διαφορετικό. Θέλει να πάρει την εφεύρεση έξω από το εργαστήριο. Και να δει αν μπορεί να γίνει επιχείρηση.
Τα 50.000 δολάρια και μια ασυνήθιστη συμφωνία με το MIT
Δεν έχει όμως τα χρήματα. Το MIT τον βοηθά αρχικά να χρηματοδοτήσει την έρευνα και στη συνέχεια εμφανίζεται ένας ιδιώτης επενδυτής. Βάζει 50.000 δολάρια.
Με αυτή την αρχική χρηματοδότηση, ο Χατσόπουλος και ο Πίτερ Νομικός ιδρύουν το 1956 την Thermo Electron Corporation. Υπάρχει όμως ένα ακόμη πρόβλημα. Το MIT κατέχει το 50% των δικαιωμάτων της πατέντας του thermo-electron engine.
Ο Χατσόπουλος προσφέρεται να αγοράσει το μερίδιο του πανεπιστημίου. Και τότε συμβαίνει κάτι που ο ίδιος, δεκαετίες αργότερα, θα έλεγε ότι δύσκολα θα μπορούσε να συμβεί σήμερα. Ο κοσμήτορας της Σχολής Μηχανικών C. Richard Soderberg δεν του πουλά τα δικαιώματα, του τα επιστρέφει.
Υπάρχει μόνο μια συμφωνία κυρίων: αν η εταιρεία πετύχει, ο Χατσόπουλος θα χρηματοδοτήσει κάποτε μια έδρα Μηχανολογίας στο MIT. Η εταιρεία θα πετύχει. Και ο Χατσόπουλος θα τηρήσει την υπόσχεσή του.
Δεν ήθελε να κατασκευάσει ένα προϊόν
Η Thermo Electron ξεκινά γύρω από μια συγκεκριμένη τεχνολογία. Ο Χατσόπουλος όμως αντιλαμβάνεται σχετικά νωρίς ότι δεν θέλει να χτίσει μια εταιρεία γύρω από μία μόνο εφεύρεση. Το επιχειρηματικό του όραμα είναι πολύ πιο παράξενο.
Θέλει να συγκεντρώσει εξαιρετικούς επιστήμονες και μηχανικούς και στη συνέχεια να τους αφήσει να αναζητούν μεγάλα προβλήματα της κοινωνίας που μπορούν να λυθούν με την τεχνολογία.
Η εταιρεία, όπως θα εξηγήσει αργότερα ο ίδιος, δεν θα βρίσκεται απλώς στην επιχείρηση παραγωγής κάποιου συγκεκριμένου προϊόντος. Θα βρίσκεται στην «επιχείρηση δημιουργίας νέων επιχειρήσεων».
Κάποτε διαβάζει ένα δημοσίευμα για τις καρδιοπάθειες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δημιουργεί μέσα στην Thermo Electron ομάδα που θα εργαστεί πάνω στην ανάπτυξη τεχνητής καρδιάς. Και αυτό το μοντέλο επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά.
Ιατρικές συσκευές, περιβαλλοντικά συστήματα, αναλυτικά όργανα, ενεργειακές τεχνολογίες, ανιχνευτές εκρηκτικών, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από βιομάζα. Η Thermo Electron αρχίζει να μοιάζει όλο και λιγότερο με μία εταιρεία.
Και όλο και περισσότερο με ένα εργοστάσιο εταιρειών.
Και τότε αναποδογυρίζει την πυραμίδα
Αυτό δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα. Όσο μεγαλώνει ένας τεχνολογικός όμιλος, τόσο δυσκολότερο γίνεται να διατηρήσει τη νοοτροπία μιας startup. Ένας μηχανικός που δημιουργεί μια επαναστατική τεχνολογία μέσα σε έναν τεράστιο όμιλο παραμένει υπάλληλος ενός τμήματος.
Τα κεφάλαια μοιράζονται κεντρικά. Η επιτυχία ή η αποτυχία της δικής του ιδέας χάνεται μέσα στα αποτελέσματα ολόκληρης της εταιρείας. Ο Χατσόπουλος αποφασίζει να ανατρέψει αυτή τη λογική.
Το 1983 η Thermo Electron δημιουργεί το πρώτο μεγάλο public spinout, την Thermedics.
Η λογική είναι ιδιοφυώς απλή.Μια δραστηριότητα της Thermo που έχει αποκτήσει αρκετό μέγεθος και προοπτικές μετατρέπεται σε ξεχωριστή εταιρεία και ένα μέρος της εισάγεται στο χρηματιστήριο.
Δεν πρόκειται όμως για το συνηθισμένο spin-off, όπου η μητρική αποχωρίζεται μια δραστηριότητα.Η Thermo Electron κρατά τον έλεγχο. Στην περίπτωση της Thermedics διατηρεί το 84% των μετοχών.
Η καινούργια εταιρεία έχει πλέον δική της μετοχή, δικούς της επενδυτές και δική της πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές. Αλλά εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα στο σύστημα της Thermo Electron.
Το «κόλπο» που ανατρέπει τους κανόνες και εντυπωσιάζει τη Wall Street
Το πρώτο είναι τα χρήματα. Κάθε spinout μπορεί να αντλεί δικά του κεφάλαια από την αγορά αντί να περιμένει από τη μητρική να χρηματοδοτήσει όλες τις νέες τεχνολογίες.
Ο ίδιος ο Χατσόπουλος θα εξηγήσει αργότερα ότι η Thermo μπορούσε έτσι να αντλεί χρήματα με χαμηλότερο κόστος κεφαλαίου από ό,τι εάν εξέδιδε συνεχώς νέες μετοχές της μητρικής.
Το δεύτερο είναι ίσως ακόμη σημαντικότερο. Οι άνθρωποι αποκτούν κομμάτι αυτού που δημιουργούν.Τα στελέχη των spinouts λαμβάνουν stock options στη δική τους εταιρεία. Ξαφνικά ένας επιστήμονας ή ένας manager δεν εργάζεται απλώς για έναν τεράστιο όμιλο.
Η προσωπική του οικονομική επιτυχία συνδέεται άμεσα με την επιτυχία της τεχνολογίας που διαχειρίζεται. Η Thermo Electron προσπαθεί ουσιαστικά να κάνει κάτι που θεωρείται σχεδόν αντιφατικό: να αποκτήσει το μέγεθος μιας πολυεθνικής χωρίς να χάσει τα κίνητρα μιας startup.
Εταιρείες γεννούν εταιρείες
Και τότε το μοντέλο αρχίζει να πολλαπλασιάζεται.
Thermedics.
Thermo Instrument.
Thermo Power.
Thermo TerraTech.
ThermoTrex.
Thermo Fibertek.
Και δεν σταματά εκεί. Ορισμένες από τις νέες εισηγμένες θυγατρικές δημιουργούν με τη σειρά τους δικά τους spinouts. Εταιρείες γεννούν εταιρείες, οι οποίες γεννούν άλλες εταιρείες. Σχηματίζεται μια ιδιότυπη εταιρική «οικογένεια» με τη Thermo Electron στην κορυφή. Η μητρική εξακολουθεί να κρατά πλειοψηφικά ή ελεγκτικά ποσοστά.
Αλλά οι επιμέρους τεχνολογίες αποκτούν δική τους χρηματιστηριακή ζωή. Το 1995, ακαδημαϊκή μελέτη θα καταγράψει 11 εισηγμένες μονάδες που είχαν δημιουργηθεί μέσω equity carve-outs. Και η χρηματιστηριακή επίδοση είναι εντυπωσιακή.100 δολάρια επενδεδυμένα στη Thermo Electron τον Αύγουστο του 1983 είχαν γίνει 1.667 δολάρια έως το τέλος του 1995. Το ίδιο ποσό στον S&P 500 θα είχε γίνει περίπου 381 δολάρια.
Η Wall Street αρχίζει να προσέχει πολύ σοβαρά το πείραμα του Έλληνα μηχανικού.
Από τα 50.000 δολάρια στα 2 δισ. ετήσιων πωλήσεων
Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η Thermo Electron απέχει έτη φωτός από την εταιρεία που είχε ξεκινήσει με μια διδακτορική διατριβή και 50.000 δολάρια. Όταν ο Χατσόπουλος αποχωρεί το 1999, η εταιρεία έχει περισσότερους από 24.000 εργαζομένους σε 23 χώρες. Οι ετήσιες πωλήσεις της ξεπερνούν τα 2 δισ. δολάρια.
Οι δραστηριότητές της απλώνονται από ιατρικές συσκευές και περιβαλλοντικά συστήματα έως ανιχνευτές βομβών και παραγωγή ενέργειας από βιομάζα. Και στο αποκορύφωμα του μοντέλου, η εταιρική δομή έχει γίνει σχεδόν απίστευτα περίπλοκη.
Το 1998 η Thermo Electron ανακοινώνει σχέδιο αναδιοργάνωσης που προβλέπει τη μείωση των εισηγμένων θυγατρικών της από 23 σε 15. Το ίδιο μοντέλο που είχε τροφοδοτήσει την εκρηκτική ανάπτυξη έχει πλέον δημιουργήσει τόσα πολλά επίπεδα εταιρειών ώστε χρειάζεται απλοποίηση.
Η μεγάλη ειρωνεία του πειράματος
Αυτό είναι και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ιστορίας του Χατσόπουλου. Το spinout model δεν ήταν κάποιο αλάνθαστο χρηματοοικονομικό θαύμα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 αρχίζει να δείχνει τα όριά του.
Η πολυπλοκότητα γίνεται τεράστια. Ορισμένες μετοχές των θυγατρικών έχουν περιορισμένη εμπορευσιμότητα.
Η Thermo αποφασίζει τελικά να αντιστρέψει μεγάλο μέρος της δομής, να επαναφέρει θυγατρικές μέσα στη μητρική και να επικεντρωθεί περισσότερο στα βασικά της αντικείμενα.
Αλλά μέχρι τότε το πείραμα έχει ήδη προσελκύσει το ενδιαφέρον οικονομολόγων και ακαδημαϊκών.
Μελέτη στο Journal of Financial Economics εξετάζει ειδικά τη Thermo Electron ως περίπτωση καινοτόμου εταιρικής δομής και καταλήγει ότι τα carve-outs της αύξησαν σημαντικά τις επενδύσεις και τις δαπάνες R&D, ενώ η απόδοση για τους μετόχους μετά την έναρξη της στρατηγικής ξεπέρασε σημαντικά τα benchmarks της αγοράς.
Η Thermo Electron γίνεται Thermo Fisher
Ο Χατσόπουλος αποχωρεί το 1999. Η εταιρεία που αφήνει πίσω του θα αλλάξει δραματικά τα επόμενα χρόνια.
Το 2006 η Thermo Electron συγχωνεύεται με τη Fisher Scientific. Από τη συμφωνία γεννιέται η Thermo Fisher Scientific.
Ο σημερινός όμιλος δεν είναι, επομένως, απλώς η Thermo Electron με διαφορετικό όνομα.
Είναι το αποτέλεσμα της μετέπειτα συγχώνευσης δύο μεγάλων εταιρειών.
Αλλά μέσα στο DNA του βρίσκεται ακόμη η επιχείρηση που ξεκίνησε το 1956 από τη διδακτορική διατριβή ενός Έλληνα μηχανικού.
Από ένα ραδιόφωνο κάτω από τους Ναζί σε μια αυτοκρατορία τεχνολογίας
Ο Γιώργος Χατσόπουλος πέθανε το 2018, σε ηλικία 91 ετών. Είχε προλάβει να γίνει μέλος της National Academy of Engineering, να λάβει το John Fritz Medal —μία από τις σημαντικότερες διακρίσεις στον χώρο της μηχανικής— και να υπηρετήσει ακόμη και στο διοικητικό συμβούλιο της Federal Reserve Bank of Boston.
Παρέμεινε όμως μέχρι τέλους στενά δεμένος με το MIT. Το πανεπιστήμιο στο οποίο είχε φτάσει ως νεαρός Έλληνας φοιτητής τον έκανε αργότερα ισόβιο μέλος της MIT Corporation. Και εκείνος δεν ξέχασε τη συμφωνία που είχε κάνει όταν δεν είχε ακόμη χρήματα.
Το 1942, ένας μαθητής στην κατεχόμενη Αθήνα ψάχνει μέσα σε παλιοσίδερα για εξαρτήματα. Πάνω από το κεφάλι του μένουν Γερμανοί αξιωματικοί. Εκείνος συναρμολογεί κρυφά ένα ραδιόφωνο για να ακούσει τι συμβαίνει στον κόσμο έξω από την κατεχόμενη Ελλάδα.
Δεκαετίες αργότερα, κάνει ουσιαστικά το ίδιο πράγμα σε ασύλληπτα μεγαλύτερη κλίμακα. Παίρνει επιστήμονες, τεχνολογίες και κεφάλαια. Τα συνδέει διαφορετικά. Και προσπαθεί να δημιουργήσει κάτι που μέχρι τότε δεν υπήρχε.
Ίσως γι’ αυτό η μεγαλύτερη κληρονομιά του Γιώργου Χατσόπουλου δεν είναι μόνο η εταιρεία που ίδρυσε. Είναι μια ιδέα που τον ακολουθούσε από την Αθήνα μέχρι το MIT και από το εργαστήριο μέχρι τη Wall Street: όταν τα υπάρχοντα εργαλεία δεν αρκούν, δεν περιμένεις να αλλάξουν οι κανόνες. Κατασκευάζεις μόνος σου έναν διαφορετικό τρόπο για να τους παρακάμψεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου