Η νεανική παραβατικότητα δεν ξεκινά τη στιγμή που ένα παιδί προσβάλλει έναν δάσκαλο ή εκφοβίζει έναν συμμαθητή του.... γραφει η Νανά Παπαδογεωργάκη

 Η νεανική παραβατικότητα
δεν ξεκινά τη στιγμή που ένα παιδί προσβάλλει έναν δάσκαλο ή εκφοβίζει έναν συμμαθητή του

Έχει ξεκινήσει πολύ νωρίτερα - σιωπηλά, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου τα όρια δεν μπήκαν ποτέ, όπου ο σεβασμός δεν διδάχθηκε και
όπου η ευθύνη έμεινε χωρίς αντίκρισμα.

Και όσο επιμένουμε να αντιμετωπίζουμε τα περιστατικά ως «μεμονωμένα», τόσο αποφεύγουμε να δούμε την πραγματική τους αφετηρία.

Το πρόσφατο τραγικό περιστατικό με τον θάνατο καθηγήτριας στη Θεσσαλονίκη, έπειτα από παρατεταμένη ψυχολογική πίεση και προσβλητική συμπεριφορά μέσα στην τάξη, συγκλόνισε την κοινή γνώμη και προκάλεσε έντονο προβληματισμό.

Σύμφωνα με καταγγελίες συγγενών και δημοσιεύματα, η εκπαιδευτικός είχε δεχθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα περιστατικά εκφοβισμού στο σχολικό περιβάλλον όπου εργαζόταν.

Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο συμβάν.

Ούτε για μια «κακή στιγμή» μέσα στη σχολική καθημερινότητα.

Αντίθετα, πρόκειται για μια οδυνηρή υπενθύμιση ότι τέτοιες συμπεριφορές έχουν βαθύτερες κοινωνικές ρίζες που διαμορφώνονται πολύ πριν εμφανιστούν μέσα σε μια σχολική αίθουσα.

Είναι ένα ανησυχητικό σύμπτωμα μιας ευρύτερης πραγματικότητας: του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται τα όρια, τον σεβασμό και τη συνύπαρξη.

 Οι ειδικοί είναι σαφείς.

Η νεανική παραβατικότητα δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς κοινωνικής διαδρομής, στην οποία η οικογένεια, το σχολείο και η τοπική κοινωνία διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόσφατη σχετική μελέτη της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (Κ.Ε.Δ.Ε) και του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ι.Τ.Α), η οποία προσεγγίζει το φαινόμενο όχι αποσπασματικά, αλλά μέσα από μια ολοκληρωμένη στρατηγική πρόληψης και κοινωνικής παρέμβασης, ενισχύοντας τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως φορέα κοινωνικής συνοχής, ασφάλειας και στήριξης της νέας γενιάς, για την αντιμετώπιση της παραβατικότητας των ανηλίκων.

Η μελέτη βασίζεται σε εκτενή ποσοτική και ποιοτική έρευνα: πανελλαδική καταγραφή από περίπου 1.400 πολίτες, ειδική έρευνα σε 600 νέους ηλικίας 16 έως 24 ετών, καθώς και συνεντεύξεις με εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους και στελέχη της αστυνομίας.

Το αποτέλεσμα είναι μια πολυδιάστατη εικόνα - όχι μόνο των αντιλήψεων της κοινωνίας, αλλά και των πραγματικών εμπειριών των νέων και των παραγόντων που επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους.

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα είναι σαφές:

Η νεανική παραβατικότητα δεν αποτελεί προϊόν ενός μόνο παράγοντα.

Αντίθετα, διαμορφώνεται μέσα από ένα σύνθετο πλέγμα κοινωνικών, οικογενειακών και πολιτισμικών επιρροών. Σε αυτή τη σύνθετη εξίσωση, η οικογένεια κατέχει ωστόσο κεντρική θέση.

Γιατί πίσω από κάθε «παράγοντα» και κάθε «επιρροή» δεν βρίσκονται απρόσωποι μηχανισμοί, αλλά καθημερινές σχέσεις. Σχέσεις που χτίζονται - ή διαλύονται - μέσα στο σπίτι.

Η οικογένεια δεν είναι απλώς ένας θεσμός νομικά κατοχυρωμένος από το Σύνταγμα και το οικογενειακό δίκαιο. Είναι το πρώτο και πιο καθοριστικό περιβάλλον κοινωνικοποίησης.

Εκεί τίθενται τα πρώτα όρια.

Εκεί καλλιεργείται - ή παραλείπεται η έννοια της ευθύνης.

Εκεί μαθαίνεται - ή δεν μαθαίνεται ο σεβασμός προς τον άλλον.

Και όταν αυτή η θεμελιώδης λειτουργία της οικογένειας αποδυναμώνεται, το σχολείο βρίσκεται συχνά μόνο του απέναντι σε συμπεριφορές που δεν μπορούν να διορθωθούν απλώς μέσα στην τάξη.

Στη σύγχρονη πραγματικότητα, η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.

Οι ρυθμοί ζωής είναι πιεστικοί, ο χρόνος περιορισμένος και η ψηφιακή καθημερινότητα κυριαρχεί. Τα παιδιά εκτίθενται σε πολλαπλά και συχνά αντιφατικά πρότυπα, ενώ οι γονείς καλούνται να διαχειριστούν ένα περιβάλλον εντελώς διαφορετικό από εκείνο στο οποίο μεγάλωσαν οι ίδιοι.

Και μέσα σε αυτή τη σύνθετη συνθήκη, η ευθύνη δεν μειώνεται. Γίνεται πιο απαιτητική.

Ίσως, τελικά, το ερώτημα δεν είναι γιατί κάποια παιδιά φτάνουν να εκφοβίζουν, να προσβάλλουν ή να απαξιώνουν έναν καθηγητή.

Το πραγματικό ερώτημα είναι: πού έμαθαν ότι αυτό είναι αποδεκτό!

Γιατί τα παιδιά δεν γεννιούνται χωρίς σεβασμό.

Τον μαθαίνουν - ή δεν τον μαθαίνουν.

Κάθε φορά που ένας γονιός δικαιολογεί την επιθετικότητα, κάθε φορά που αδιαφορεί για τα όρια, κάθε φορά που υποτιμά τον ρόλο του καθηγητή, χτίζεται ένα ακόμη κομμάτι αυτής της πραγματικότητας. Το σχολείο κάποτε τελειώνει.

Ο τρόπος όμως που μάθαμε να συμπεριφερόμαστε στους άλλους, μένει.

Γιατί τελικά το παιδί που δεν έμαθε να σέβεται τον καθηγητή του, δεν θα μάθει ποτέ να σέβεται κανέναν - ούτε καν εκείνον που το μεγάλωσε.

Γιατί ο σεβασμός δεν είναι μάθημα σχολείου. Είναι μάθημα ζωής.

Και το πρώτο σχολείο κάθε παιδιού είναι το σπίτι του και η οικογένεια του.

*Η Νανά Παπαδογεωργάκη είναι Δικηγόρος Αθηνών, LLM Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια & Επιμορφώτρια Σχολικής Διαμεσολάβησης, Εκπαιδεύτρια Διαμεσολαβητών